در اوایل سپتامبر 1891 ، جیمز نایسمیت ، معلم تربیت بدنی کانادایی در کالج اسپرینگ فیلد ماساچوست، بازی داخل سالنی را ابداع کرد که بسکتبال نام داشت.

او این ورزش را برای فعال ماندن دانشجویان در فصل زمستان ابداع کرد. نایسمیت قوانین اولیه را نوشت و سپس یک سبد هلو در ارتفاع سه متری نصب کرد .برعکس امروز ته این سبد باز نبود و بعد از هرگل یه نفر با یک چوب بلند توپ را از سبد خارج می کرد . بعد از مدتی تصمیم برآن شد که ته سبد باز شود که بازی راحت تر ادامه پیدا کند. اولین بازی بسکتبال جهان با نتیجه ی 1-0 پایان پذیرفت . مجسمه و سالنی به افتخار ناسمیت در همان کالج ساخته شد.
در آن زمان امتیازات به شکل رسمی نوشته نشده بود و همچنین حداکثر تعداد بازیکنان هم تعیین نشده بود . نایسمیت در طول زمان و با مشاهده ی بازی ها شروع به وضع قوانین کرد.


اولین نشانه های این ورزش در ایران در سال 1310 و 1311 توسط کارکنان سفارتخانه های خارجی در ایران دیده شده است. فدراسیون بسکتبال ایران در سال 1324 تشکیل شد و نخستین حضور بسکتبال ایران در میدان های بین‌المللی در بازی‌های المپیک 1948 لندن می‌باشد.
 
زمین بازی:
زمین بسکتبال به شکل مستطیل است که سطح آن کاملا صاف و سفت و عاری از هر نوع مانع و برجستگی می باشد. این ورزش را نمی‌توان در زمین‌های خاکی یا چمن اجرا کرد، بلکه سطح زمین باید از مواد سفت پوشیده شده باشد. در زیر اندازه و اجزای زمین توضیح داده شده است:
1-   زمین بازی مستطیلی به طول 28 متر و عرض 15 متر می باشد. زمین بسکتبال به شکل خاصی خط کشی می‌شود. پهنای خطوط دور زمین 5 سانتی متر است که مخالف رنگ زمین است. از مرکز زمین و به موازات عرض زمین خطی کشیده می‌شود که زمین بازی را به دو قسمت مساوی تقسیم می‌کند.
2-   در وسط زمین دو دایره متحدالمرکز به شعاع‌ 90 سانتی متر و 1.80 متر رسم شده است. مرکز این دایره‌ها که درست مرکز زمین است محل آغاز بازی است. شعاع دالان 3 ثانیه نیز 1.80 متر می باشد.
3-    منطقه 3 ثانیه منطقه مستطیل شکلی(ذوزنقه سابق) است که خط عرضی یک طرف آن روی خط عرضی زمین و عرض دیگر آن خط پرتاب آزاد مي باشد. دو طول مستطیل از خطوط دالان تشكيل شده است. خطوط دالان به دو انتهاي نيم دايره اي به شعاع 1.80 متر مي پيوندد كه مركز اين نيم دايره نقطه وسط خط پرتاب آزاد(پنالتی) مي باشد. نيمه مكمل اين نيم دايره بايد در داخل منطقه محدود شده ، با خطوط منقطع رسم شود. در طول خطوط دالان پرتاب آزاد فواصلي معين با خطوط كوچك مشخص مي شود كه در هنگام پرتاب آزاد ، بازيكنان در آن نقاط جاگيري مي كنند. فاصله نقطه پناتی تا خط عرضی زمین 5.80 مترمی باشد.
4-   منطقه بدون شارژ يا خطاي حمله، نيم‌دايره ای به شعاع 1.25 متر می باشد که از مركز حلقه در زير سبد در داخل زمین بازی رسم شده است.
5-   منطقه سه امتيازي محوطه بيروني نيم دايره اي به شعاع 6.75 متر است كه در دو طرف زمین از گوشه ها رسم می شود و مركز آن زير مركز حلقه بسكتبال است.
6-   ارتفاع سالن ازسطح زمین باید حداقل 7 متر باشد و نور كافی و مناسب برای انجام مسابقات داشته باشد.
7-  خط كشی زمین باید با محل استقرار تماشاچیان و تابلوهای تبلیغاتی حداقل 2 متر فاصله داشته باشد.

 


وسایل و تجهیزات
 
تخته بسکتبال:
تخته هاي بسكتبال(بک بورد)، از جنس چوپ و به ضخامت 3 سانتيمتر می باشند. (البته می توان از شيشه طلقي به همان ضخامت نيز استفاده کرد.) تخته بايد 1.80 متر طول  و 1.50 متر عرض داشته باشد و فاصله لبه پايين تخته از زمين نیز 2.90 متر باشد. يك مستطيل با ابعاد خارجي 45×59 سانتيمتر ، در پشت حلقه بوسيله يك خط به عرض 5 سانتيمتر مشخص شده است كه ضلع پاييني آن كاملا هم سطح با حلقه است. تمامي خطوط ، اگر تخته از جنس طلق باشد بايد به رنگ سفيد و اگر تخته جنس ديگري داشته باشد بايد به رنگ سياه باشد.
تخته ها طوري نصب مي شوند كه عمود بر زمين و موازي با خطوط انتهايي باشند. تخته ها داخل زمين و به فاصله 1 متر و 20 سانت جلوتر از خطوط انتهايي واقع مي شوند.
پایه بسکتبال:
پایه از جنس فلز بوده و حد اقل فاصله پایه تا خط زمین 40 سانتیمتر می باشد و رنگ آن با توجه به رنگ زمين بايد كاملا قابل رويت باشد و طوري به زمين متصل گردد كه هنگام برخورد افراد با آن حركت نكند. تمامي پايه هاي تخته در قسمت جلو و كنار آن بايد با مواد ضربه گير تا ارتفاع 2.15 متر از زمين پوشانده شود.


سبد:
سبد بسکتبال از دو قسمت حلقه و تور تشکیل می شود:
 
حلقه:
جنس حلقه از فولاد می باشد و حداقل 1.6 سانتیمتر و حداکثر 2 سانتیمتر ضخامت دارد. قطر داخلی حداقل 45 سانتیمتر و حداکثر 45.7 سانتیمتر است و به رنگ نارنجی رنگ آمیزی می گردد در قسمت تحتانی حلقه گیره هایی برای نصب تور وجود دارد ، بطوریکه انگشت داخل آنها نرود. حلقه باید محکم به تخته وصل شود تا هنگام اعمال فشار بر حلقه ، فشار به روی تخته منتقل نگردد. ارتفاع حلقه از سطح زمین 3.05 متر، فاصله حلقه تا تخته 15 سانتیمتر و فاصله لبه تخته تا حلقه 30 سانتیمتر می باشد.
 
تور:
تور از نخ سفید رنگ بافته می شوند و حداقل 40 سانتیمتر و حداکثر 45سانتیمتر بلندی دارند و از گیره های زیر حلقه آویزان می گردند که تعداد این گیره ها 12 عدد می باشد. بافت تور به گونه ای است که توپ هنگام عبور از آن ، مکث کوتاهی می کند. به این ترتیب ، عبور توپ بیشتر قابل تشخیص می باشد که گیر کردن توپ با پیچیدگی احتمالی و نیز خارج شدن توپ از پشت آن جلوگیری کند.

توپ:
توپ بسکتبال کروی و نارنجی رنگ و از جنس چرم، پلاستیک و یا مواد مصنوعی می باشد. میزان فشار هوای داخل توپ باید به حدی باشد که وقتی آن را  از ارتفاع 1.80 متری رها می کنیم،  پس از برخورد  به زمین کم تر از 1.20  و بیش تر از 1.40  متر از زمین بلند نشود. محیط یک توپ قانونی بسکتبال پس از باد شدن باید 78 - 75 سانتیمتر و وزن آن  650 – 600 گرم می باشد. ضخامت باندهای مشکی روی توپ نباید 0.635 سانتی متر تجاوز کند. توپ این ورزش بزرگ‌ترین و سنگین‌ترین توپ بازی‌های دسته‌جمعی است.

 


ساختار تیم
بازیکنان:
هر تيم مي تواند شامل 12 بازيكن ( 5 نفر بازیکن اصلی و 7 نفر ذخیره)، در مجموع فهرست تیم، از 12 بازیکن تشکیل شده است . تیم ها درلیگ NBAاز 13 بازیکن و لیگ های دبیرستانی ودانشگاهی از 15 بازیکن تشکیل شده اند .در زمان تعویض بازیکن ها ، داور اجازه ی جابجایی بازیکن ها را می دهد . بازیکن ذخیره وارد بازی شده و بازیکن دیگر روی نیمکت می نشیند. سرپرست، مربی، کمک مربی، پزشک، ماساژور،  يك فيزيو تراپ باشد. بازي با 5 بازيكن شروع مي شود و با دو نفر هم مي تواند ادامه داشته باشد، كمتر از دو نفر بازي انجام نمي شود.
 
تجهیزات بازيكنان :
بازيكنان هر تيم بايد داراي پيراهن و شورت يك رنگ، يك شكل  و ساده باشند. جلو و عقب پيراهن و شورت بايد يك رنگ باشد. لباسها از اعداد 4  تا 15 شماره گذاری مي شوند. رنگ شماره بايد از رنگ پيراهن متمايز باشد. پوشيدن پيراهن آستين دار مجاز نيست. تيم ها بايد دو رنگ لباس (تيره و روشن) دراختيار داشته باشند. در هر مسابقه ، تيم ميزبان بايد لباس روشن و تيم ميهمان لباس تيره رنگ داشته باشد. پايين پيراهن بايد در داخل شورت قرار گيرد.

 


قوانین و مقررات بازی

شروع بازی:
بازی بسكتبال با جامپ بال بین دو تیم آغاز می شود . در جامپ بال ، داور مسابقه در مركز زمین توپ را به طور عمودی به ارتفاع معینی به بالا می اندازد و آن توپ باید به طور عمودی پایین بیاید و دو بازیكن از دو تیم با پریدن به هوا توپ را با دست بزنند و سعی كنند آن را به تیم خود بسپارند . در این حال بازیكنان دو تیم نزدیك به حلقه خود به طرز خاصی ایستاده و منتظر دریافت توپ هستند تا بازی را شروع كنند و بكوشند كه هر چه می توانند امتیاز بیشتری بگیرند . جامپ بال در مراحل بعدی بصورت تناوبی می باشد كه از نزدیكترین محل كه جامپ بال صورت گرفته است از بیرون زمین توسط تیمی كه صاحب جامب بال می باشد به داخل زمین پرتاب می شود .
 
زمان بازی :
زمان کل بازی بدون احتساب زمان مرده  40 دقیقه است؛ که در چهار دوره(کوارتر) ۱۰ دقیقه‌ای (بین‌المللی) انجام می‌شود. زمان‌های گفته شده زمان واقعی بازی است. به همین دلیل زمان انجام یک بازی کامل بیشتر از مجموع عددی زمان‌های بالا است و معمولاً حدود دو ساعت طول می‌کشد.
زمان مرده: زمانی که توپ در جریان نیست وقت بازی متوقف می‌شود. مثلاً زمانی که خطایی رخ داده‌است یا هنگام پرتاب آزاد زمان متوقف می‌شود.
زمان استراحت (Time Out) :
زمان استراحت، يك دقيقه است كه درصورت درخواست به تيم واگذار مي شود. زمان استراحت مطابق مقررات زير به تيم ها داده مي شود :
براي بازي هايي كه در چهار دوره 10 دقيقه اي برگزار مي شود ، براي نيمه اول دو زمان استراحت به هر تيم داده مي شود و در نيمه دوم ، سه زمان استراحت براي هريك از تيم ها منظور مي شود. براي هر وقت اضافي نيز يك زمان استراحت براي هر تيم مجاز است.
زمان استراحت بین دوره اول و دوم و بین دوره سوم و چهارم 2 دقیقه و بین دوره دوم و سوم (بین دو نیمه) 10 دقیقه‌است. پس از استراحت بین دو نیمه زمین حمله و دفاع دو تیم عوض می‌شود. زمان استراحت بین وقت‌های اضافه 1 دقیقه‌است.
امتياز مساوی و وقت اضافی :
در بسکتبال تساوی وجود ندارد و درصورت مساوي بودن امتياز در پايان نيمه دوم ، بازي با وقت اضافي 5 دقيقه اي ادامه مي يابد، درصورت تساوي مجدد ، 5 دقيقه بعدی، و آن قدر وقت اضافه به بازی داده می‌شود تا یکی از دو تیم برنده شود. بین هر 5 دقيقه وقت اضافي ، یک دقيقه استراحت وجود دارد. هر 5 دقيقه مثل شروع دو نيمه، با مالكيت تناوبي آغاز مي گردد. در وقت اضافي ، تيم ها با همان حلقه نيمه دوم يا دوره چهارم ، بازي را دنبال خواهند كرد.
روش امتیاز دهی:
امتیاز هر گل با توجه به موقعیت بازیکنی که اقدام به شوت کرده‌است متفاوت است. اگر بازیکن بیرون از قوس سه امتیازی باشد، گل سه امتیاز و اگر داخل آن باشد دو امتیاز دارد. هر پرتاب آزاد (پنالتی) یک امتیاز دارد.
تعويض بازيكنان :
تعداد تعويض ها در بسكتبال محدوديت ندارد ، ولي انجام تعويض در شرايط زير مجاز نيست :   
  1- بعد از گل شدن توپ (مگر اينكه تيمي كه گل خورده است درخواست تايم استراحت كند و يا اينكه خطايي اعلام شود.)
   2- زماني كه توپ در بازي به جريان بيفتد، همچنين در مرحله پرتاب پنالتي.
   3- در بين پرتاب هاي پنالتي ، مگر اينكه بين پرتاب ها خطا انجام شود.

 

خطاها
خطای شخصی:
خطایی را که بازیکنی بر روی بازیکن حریف ، چه با توپ و چه بدون توپ انجام می دهد ، خطای شخصی گویند. که عبارتند از: 1- بلاك كردن 2- شارژ كردن 3- هل دادن 4- تماس با دست 5 - نگهداشتن 6- استفاده غيرقانوني از دستها 7- دفاع از پشت سر  8- اسكرين غير قانوني در تمامي حالات جهت بازيكن خاطي اعلام مي شود.
- اسكرين یعنی بازیکن مهاجم مانند سپر راه مدافع را سد می‌کند تا هم  تیمی او بتواند شوت کند.
خطاي طرفين:
خطايي است كه همزمان دو بازيكن مخالف روي یکدیگر انجام مي دهند.
خطاي غير ورزشي:
 خطاي شخصي است كه به طور عمد روي بازيكن با توپ و يا بدون توپ صورت مي گيرد و جريمه آن دو پرتاب آزاد و مالكيت توپ از وسط زمين مي باشد.
ديسكاليفه:
هرگونه خطايي خارج از روحيه ورزشكاري را با ديسكاليفه (اخراج از زمين بازي) جريمه و دو پرتاب آزاد و مالكيت توپ از وسط زمين به حريف داده مي شود.
خطاي فني:
خطايي است كه بدون برخورد بازيكن بوجود مي آيد. جريمه آن يك پرتاب آزاد با مالكيت توپ از وسط زمين مي باشد. خطاي فني براي بازيكن ذخيره دو پرتاب آزاد با مالكيت توپ و خطاي فني براي مربي و همراه تيم دو پرتاب آزاد و مالكيت توپ است.
پنج خطا :
در بازي هايي كه در چهار وقت ده دقيقه اي برگزار مي گردد ، بازيكن پس از انجام 5 خطا بايد زمين را ترك كند و تا 30 ثانيه بعد ، يك بازيكن ديگر جايگزين وي گردد. اين قانون را قانون پنج خطا مي گويند.
خطاي تيمي:
در هر دوره ده دقيقه ای، تيمي كه خطاهاي انجام شده آن بيش از 4 خطا باشد، خطاي تيمي محسوب مي شود و جريمه آن دو پرتاب آزاد توسط بازيكني كه خطا روي آن اتفاق افتاده است انجام مي شود.
خطای پا :
دفع و حرکت توپ به وسیله ی پا .
سد کردن:
 اگر بازیکن مدافع در جلوی بازیکن صاحب توپ که سه گام می رود ساکن نایستد و ضربه بزند ، خطای سد اعلام می شود . این خطا ، عکس حطای شارژ می باشد .
خطای پیک :
اگر در پیک دادن به بازیکن خودی ، حریف را هل دهیم با دستها حرکت کند .
خطای اوت و پرتاب آزاد :
در صورتی که پا از محدوده ی مجاز خارج شود این خطا رخ می دهد .
خطای تماس با توپ بالای سطح حلقه :
بازيكن مدافع و مهاجم ، توپي را كه براي شوت رها شده و در حال پيمودن قوس نزولي است و كاملا بالاي استوانه حلقه قرار دارد نبايد لمس كنند يا بزنند ، همچنين زمانيكه توپ به تخته برخورد مي كند و در بالاي سطح حلقه است ، مجاز به لمس توپ نيستند. در غير اينصورت ، مرتكب تخلف شده اند كه سخت ترين جريمه آن پذيرش گل است.


 تخلفات
قانون نيمه (برگشت توپ به زمين دفاعي):
زمانی که یک بازیکن در زمین حریف (زمین حمله) مالکیت توپ را در اختیار می‌گیرد، نباید توپ را به زمین دفاعی (زمین خودی) برگرداند. چه با پاس به یاران خود چه با دریبل کردن خودش آن را به زمین خودی برگرداند. این کار یک تخلف است و توپ دراختیار تیم مقابل قرار خواهد گرفت.
تذکر:
قانون نیمه در زمانی که پای فرد حامل توپ یا توپ زیر دستش بعد از وارد شدن به زمین حریف وارد اوت (Out) شود نیز صدق می‌کند.
قانون هشت ثانیه :
زمانیکه یک تیم توپ را در زمین خودی تحت کنترل می‌گیرد، باید در عرض ۸ ثانیه توپ را به زمین حمله بفرستد. تخطی از این قانون، تخلف «هشت ثانیه» نامیده می‌شود و داور توپ را در اختیار تیم مقابل قرار خواهد داد.
 
قانون 24 ثانیه :
اگر تیمی مالك توپ شده باشد. باید در عرض 24 ثانیه توپ را وارد حلقه حریف بكند یا به طرف حلقه تیم مقابل شوت بزند در زدن شوت توپ باید حتماً به حلقه بخورد تا 24 ثانیه صفر شود اگر توپ به تخته بخورد 24 ثانیه ادامه می یابد و اگر توپ توسط تیم مقابل اوت شود باز هم 24 ثانیه ادامه می یابد. 24 ثانیه موقعی صفر می شود كه:
        1- خطا صورت بگیرد.
        2- بازیكن تیم مقابل با پا توپ را به اوت بیاندازد.
اگر دستگاه 24 ثانیه بوق بزند و توپ از دست بازیكن رها شده و در هوا باشد، اگر گل شود گل قبول می باشد. اگر در هوا با دست بازیكنی لمس شود  و گل شود گل مردود می باشد.
قانون سه ثانيه:
زماني كه تيمی كنترل توپ را در زمين حمله، موقعی که ساعت در جریان باشد، در اختيار دارد ، هيچ يك از بازیكنان آن تيم نمي توانند بیش از سه ثانيه در منطقه مستطیل (ذوزنقه سابق) حريف و يا روي خطوط آن توقف نمایند.
قانون 5 ثانیه:
هیچ یک از بازیکنان تیم نمی توانند توپ را بیش از ۵ ثانیه نزد خود نگه دارند.
 
قانون دبل:
دریبل کردن از زمانی شروع می شود که بازیکن کنترل توپ را دراختیار گرفته و با انداختن و زدن آن در تماس با زمین دوباره آن را قبل از اینکه به بازیکن دیگری برخورد کند لمس نماید.زمانی دریبل خاتمه می پذیرد که با دست آن را بگیرد و نگه دارد. زمانی که توپ با دست دریبل کننده در تماس نیست ، تعداد گامهای برداشته محدود نخواهد بود. بازیکن مجاز نیست:
1-     پس از خاتمه دریبل ، برای بار دوم اقدام به دریبل نماید.
2-     توپ را با دو دست دریبل کند.
3-     توپ را بالاتر از سینه دریبل بزند.
4-     توپ را روی زمین بغلتاند و پیش ببرد.
در غیر این صورت دبل محسوب شده و مالکیت توپ را از دست می دهد.
رانينگ:
 رانينگ حركتي است كه بازيكن صاحب توپ، توپ را در دست گرفته و بدون اینکه دریبل کند به اطراف حرکت کند. بازیکنی که توپ را دراختیار دارد فقط می تواند یک پای خود را به هر سمتی که می خواهد، یک یا چند مرتبه حرکت دهد؛ درصورتیکه پای دیگرش که آن را پای پیوت (pivot) می نامند ثابت باشد. انجام خطاهای زیرتوسط بازیکنان رانینگ می باشد:
•    دویدن با توپ بدون دریبل
•    برداشتن گام اضافه در سه گام
•    پرش با توپ و برگشت به زمین بدون رها کردن آن . برای مثال بازیکنی که به قصد شوت ، پرش جفت می کند اگر به زمین برسد و هنوز توپ را رها نکرده باشد ، رانینگ کرده .
•    اگر بازیکن در اوت ، هنگام پرتاب اوت با توپ حرکت کند .
•    برداشتن گام ریز در سه گام بطوری که قابل تشخیص نباشد.
•    کشیده شدن پا روی زمین برای فاصله ی بیش از 5 سانتی متر در هر حرکت
پای پیوت (pivot) : اگر بازیكنی توپ را در دست داشته و یك پا را ثابت و پای دیگر را به هر طرف كه بخواهد به حركت در آورد پای ثابت را پای پیوت می گویند.