ورزش کشتی از معدود ورزش‌هایی است که از چندین هزار سال پیش، بساط رقابتش پهن بوده است و در کنار ورزش‌های دو و اسب‎دوانی در المپیک باستانی یونانی‎ها حدود 700 سال پیش از تولد حضرت مسیح، برگزار می‎شده است.

البته برخی از ورزشی‎نویسان عقیده دارند که گلاویز شدن کشتی‎گیران بر روی تشک کشتی به خیلی قدیم‌ترها باز می‎گردد و 5000 سال قبل از آنکه مسیح متولد شود در مصر باستان، کشتی‎گیران شانه در شانه حریفان، در فکر ضربه کردن رقیبان بودند.

ورزش کشتی در این چندین و چند هزار سال، تغییرات زیادی را پشت سر گذاشته است و قوانین برد و باخت آن بارها مورد بازنگری و بازنویسی قرار گرفته است. با وجود اینکه به‌درستی مشخص نیست اولین قانون ضربه فنی در کشتی چطور، دست یکی از حریفان را به عنوان فرد پیروز بالا می‎برده است، اما گمان می‌رود که در قوانین باستانی کشتی رسم بر این بوده هر فردی بتواند سه بار پشت طرف مقابل را به خاک بمالد، پیروز میدان باشد یا اینکه به اذعان برخی منابع، کشتی‎گیر برنده، همان ورزشکاری بوده است که موفق میشده تا قسمتی از بدن حریفش را با خاک زمین مسابقه آشنا کند.  

پیشینه‌ی پر کش و قوس کشتی باعث شد تا در سال 1896 میلادی، زمانی که در شهر آتن اولین بازی‎های المپیک به سبک و سیاق مدرن به راه افتاد نام این ورزش به عنوان یکی از مسابقات پرطرفدار المپیکی ثبت شود و از آن تاریخ به امروز هیچ المپیکی بدون رقابت کشتی‌گیران بر روی تشک شروع نشود و به پایان نرسد.

کشتی ورزشی با سبک‎های متنوع؛

سبک‌های متنوعی از کشتی در کشورهای مختلف دنیا تمرین می‌شود. از مهمترین سبک‌های ملی و محلی کشتی می‌توان به انواع کشتی با کمربند شامل گلیما در ایسلند، شوینگن در سوئیس، گوراش در آسیای میانه و نیز سومو و جوجیتسو در ژاپن، سامبو در روسیه و کشتی حرفه‌ای در آمریکا اشاره کرد.

 تقریبا تمام کشورهای دنیا دو سبک المپیکی کشتی یعنی کشتی فرنگی و کشتی آزاد را پذیرفته‌اند. تفاوت این دو سبک در آن است که در کشتی فرنگی که بیشتر در اروپای قاره‌ای محبوب است گرفتن پائین کمر و استفاده از پا ممنوع است، اما در کشتی آزاد کشتی‌گیران اجازه‎ی انجام همین اعمال را دارند. مسابقات این دو رشته زیر نظر فدراسیون بین‌المللی کشتی فیلا (که امروزه به اتحادیه جهانی کشتی تغییر نام داده است)، برگزار می‌شود.

ایرانیان، کشتی‎گیری و رسم پهلوانی؛

 نام کشتی از کمربندی به نام کوستی گرفته شده که پارسیان و زرتشتیان هنگام غروب آفتاب به کمر خود می‌بستند و در برابر کانون آتش به دعا خواندن می‌پرداختند. کشتی گرفتن به معنی «کمر یکدیگر را گرفتن» است. اصل آن در زبان پهلوی، کوستیک و در زبان فارسی دری گُشتی خوانده می‌شود.

 این کمربند که زرتشتیان آن را «بندرین» نیز می‌نامند، کمربندی است با ۷۲ نخ که از پشم گوسفند توسط زن موبدی بافته می‌شود. ۷۲ به شش رشته تقسیم می‌گردد و هر دسته دوازه نخ دارد که هفتاد و دو اشاره دارد به هفتاد و دو فصل یسنا (یکی از بخش‌های اوستا) و دوازده به دوازده ماه سال و شش اشاره دارد به شش گاهنبار. کوستی را سه بار برکمر می بستند که یادآور سه اصل زرتشت یعنی «گفتار نیک، کردار نیک و پندار نیک» بود.

در دوران صفویه و زندیه، کشتی و ورزش باستانی و پهلوانی رونق بی‌سابقه‌ای در ایران یافت به طوری که در هر شهر صدها پهلوان بنام وجود داشته است. در دوران قاجاریه علاقه به این ورزش چنان زیاد شد که در دوران ناصرالدین‌ شاه برای اولین بار شخصی به نام صاحب الدوله مأمور توسعه کار ورزش کشتی شد و به زودی کشتی چنان رواج پیدا نمود که در تمامی روزهای تعطیل پهلوانان در میادین شهر به کشتی گرفتن می‌پرداختند. مسابقات کشتی پهلوانی برای انتخاب پهلوان پایتخت نیز از همین ایام آغاز شد و بعدها به صورت یک سنت جاری همه ساله درآمد. برای انتخاب پهلوان پایتخت رسم براین بودکه پهلوانان را در روز مشخصی مصادف با یک روز از عید یا یک روز تعطیل در میدانی جمع می‌کردند و کشتی گرفتن و اجرای مراسم را برپا می‌نمودند و سرآمد پهلوانان را به عنوان «پهلوان پایتخت» معرفی می‌نمودند. آقا محمد صادق بلورفروش، ابراهیم یزدی معروف به یزدی بزرگ،‌پهلوان اکبر خراسانی، حسین یوزباشی، سیدحسن رزاز، سیداسماعیل کالسکه ساز و ... از کشتی‌گیران و پهلوانان معروف آن زمان بودند.

 از زمان رضا شاه زورخانه با فرهنگ جدید رونق بیشتری گرفت و در کنار زورخانه‌ها، باشگاه‌ها و ورزشگاه‌ها هم شکل گرفتند. با تأسیس اداره تربیت بدنی و اجباری شدن ورزش در مدارس و پادگان‌های نظامی، جوانان کشتی‌گیر از زورخانه‌ها روی به میدان‌های ورزش نهادند و با اصول جدید و تحت تعلیم پهلوانان و مربیان قدیم و جدید به تمرین پرداختند.

 مسابقات کشتی تا سال 1318 به صورت پهلوانی با رسم و رسوم خاص ایرانی ادامه داشت، اما از این سال به بعد با مطرح شدن مقررات بین‌الملل، تغییر و تحولاتی در شیوه‌ کشتی گرفتن وطرز لباس پوشیدن کشتی‌ گیران پدیدار گشت.

ورزش کشتی با شرایط و خصوصیات و قوانین خاص هر ناحیه و منطقه از کشور انجام می‌شد و قواعد و آداب و رسوم محلی هر منطقه در این رشته ورزشی تأثیر فراوانی داشته است. از مشهورترین کشتی‌های مناطق ایران می‌توان به کشتی‌های زیر اشاره کرد:

 1- کشتی لوچو؛

 2- کشتی با چوخه؛

 3- کشتی گیله مردی؛

 4- کشتی زوران پاتوله در کردستان؛

 5- کشتی لری در لرستان؛

 6- کشتی جنگ (یا زوران) در منطقه الیگودرز؛

 7- کشتی بغل به بغل در قزوین؛

 8 - کشتی آشیرما در آذربایجان شرقی؛

 9- کشتی گرش در مناطق ترکمن نشین؛

 10- کشتی عربی در میان ایلات و عشایر خوزستان؛

 11- کشتی کمربندی در اصفهان؛

 12- کشتی لشکرکشی در یزد؛

 13- کشتی کج گردان در سیستان و بلوچستان به ویژه در روستاهای شهرستان زابل؛

 14- کشتی دسته بغل در استان فارس یه ویژه منطقه ارسنجان؛

 همگی این کشتی های محلی زمینه‌ساز این ورزش است که در زندگی و سنت‌های ما ایرانیان به قدری ریشه دوانیده که تبدیل به یک ورزش ملی شده است.

کشتی ایرانی و درخشش در بازی‎های المپیک؛

نخستین حضور بین المللی کشتی ایران در المپیک 1948 بود که مرحوم منصور رئیسی به مقام چهارم رسید. با آشنایی بیشتر کشتی‌گیران با فنون کشتی، افتخارات زیادی نصیب کشتی ایران شد و بسیاری از قهرمانان ایران بر سکوهای جهانی قرار گرفتند. عبدالله موحد، غلامرضا تختی، ابراهیم جوادی، امامعلی حبیبی، منصور مهدیزاده، محمد ابراهیم سیف‌پور، رسول خادم و.... از قهرمانان بنام جهان کشتی بودندکه افتخارات فراوانی در مسابقات المپیک و جهانی برای ورزش ایران به دست آوردند.

ورزش کشتی با کسب 38 مدال رنگارنگ در بازی‎های المپیک، پرافتخارترین ورزش ایران در بازی‎های المپیک به حساب می‎آید.